KAYNAĞINDA AYRI TOPLAMA NEDİR?

Ambalaj atıkları toplam katı atık içinde önemli bir yer tutmaktadır. Ambalaj atıkları cam, plastik, metal, kağıt ve kompozit gibi malzemelerden imal edildiğinden geri dönüşebilir niteliktedir. Geri dönüştürülen ambalaj atıkları üretime sokularak ikincil hammadde olarak kullanılmaktadır. Ambalaj atıklarının geri dönüştürülebilmesi için gelişmiş ülkelerde olduğu gibi kaynağında çöpten ayrı olarak toplanması ve temiz bir şekilde geri dönüşüm endüstrisine ulaştırılması gerekmektedir.

Ambalaj atıklarının oluştuğu yerde atığı üreten tarafından temiz ve sağlıklı bir şekilde çöpten ayrı bir torba veya kutu içinde biriktirilmesi, biriktirilen bu atıkların belediye tarafından çöpten ayrı olarak temiz ve düzenli bir şekilde toplanıp, ayırma tesisine ulaştırılması, burada türlerine göre ayrılarak ilgili geri dönüşüm endüstrisine sevk edilmesi çalışmalarının tümüne kaynağında ayrı toplama uygulaması denir.

Kaynağında ayrı toplama uygulamaları ile ambalaj atıkları, çöpten ayrı, temiz, verimli, sağlıklı ve hijyenik olarak toplanır.

“Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” ile kaynağında ayrı toplama uygulamalarını hayata geçirme görevi çöp toplama hizmetine paralel olarak ilçe belediyelere verilmiştir. Yönetmeliğe göre; “Apartman, site yönetimleri, okullar, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları, hastaneler, oteller, lokantalar, büfeler, şehirlerarası otobüs terminalleri, havayolu terminalleri, demiryolu istasyonları, limanlar, sağlık kuruluşları, spor kompleksi, organize sanayi bölgeleri, sanayi siteleri, serbest bölge yönetimleri, marketler, satış noktaları, fabrikalar, iş ve alışveriş merkezleri, stadyumlar gibi ambalaj atığının oluştuğu benzeri yerlerde ilgili yönetimler, ambalaj atıklarını diğer atıklardan ayrı olarak briktirmek ve bu Yönetmelikte tanımlanan toplama sistemine verilmek üzere hazır etmekle yükümlüdürler.”

“Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” ile kaynağında ayrı toplama uygulamalarını hayata geçirme görevi çöp toplama hizmetine paralel olarak ilçe belediyelere verilmiştir.

Kaynağında ayrı toplama uygulamasının özetini aşağıdaki resimde görebilirsiniz.


KAYNAĞINDA AYRI TOPLAMA NASIL YAPILIR?

Kaynağında ayrı toplama uygulamalarında, tüketicilerin evlerinde veya işyerlerinde ayrı olarak biriktirdiği ambalaj atıklarının düzenli toplanarak Lisanslı Ayrıma Tesislerine ulaştırılması gerekmektedir. Belediyeler kaynağında ayrı toplama uygulamalarını kendileri yapabileceği gibi lisanslı toplama-ayırma firmalarından da bu hizmeti alabilir.       

Kaynağında Ayrı Toplama Uygulamalarında, ambalaj atıklarının toplanabilmesi için konteyner, kumbara, iç mekan kutuları ve geri kazanım torbaları gibi ekipmanlar kullanılmaktadır. Yetkilendirilmiş Kuruluş olarak ÇEVKO Vakfı kaynağında ayrı toplama uygulamalarına ayni (geri kazanım kumbarası, iç mekan geri kazanım kutusu vb.) ve nakit olarak destekler vermektedir. Destek sisteminin işleyişi ile ilgili olarak “Çalışma Yöntemleri Bölümü”nde ayrıntılı bilgiler verilmiştir.

NEDEN KAYNAĞINDA AYRI TOPLAMA YAPIYORUZ?

Kaynağında ayrı toplama uygulamalarında amaç, ambalaj atıklarının çöpe karışmadan temiz şekilde toplanabilmesidir.

Kaynağından ayrı toplama uygulaması ile; ambalaj atıkları çöp toplama sistemine hiç girmeden ve çöple karışmadan toplanır. Ambalaj atıkları depolama sahalarına götürülmediği için taşıma maliyetleri düşer, çöp toplama sistemi daha ekonomik ve verimli hale gelir. Depolama sahalarında ambalaj atıkları depolanmadığı için düzenli depolama sahalarının ömrü uzar.

Vahşi depolama sahalarında yapılan çöpten ayırma ve sokak toplayıcılarının çöp konteynerlerinden yaptıkları ayırma faaliyetleri birçok yönüyle doğru uygulamalar değildir. Bu uygulamalar sağlıksız koşullarda yapılmakta ve bulaşıcı hastalık riski taşımaktadır. Çöpten ayrılan ambalaj atığı kalitesiz, kirli, verimsiz ve ekonomik ömrünü kaybetmiştir. Örneğin ıslanmış veya yağlanmış bir kağıdın geri dönüşümü mümkün olmamaktadır. Benzer şekilde çöpten ayrılan malzemelerin büyük bir bölümü geri dönüştürülemez olduğu için tekrar depolama sahalarına nakil edilmektedir. Bu durum çöpten ayırmanın verimini bir kat daha düşürmektedir. Ayrıca çöpten ayırma yoluyla elde edilen ambalaj atıkları kayıt altına alınamamaktadır.

Bütün gelişmiş ülkelerde de benimsendiği gibi ambalaj atıklarının geri kazanımının en verimli, en sağlıklı ve en ekonomik yolu kaynağında ayrı toplamadır.  
KAYNAĞINDA AYRI TOPLAMA UYGULAMALARINDA KULLANILAN TOPLAMA YÖNTEMLERİ
    
Kaynağında ayrı toplama uygulamalarında ambalaj atıklarının belli bir düzen içerisinde temiz olarak toplanabilmesi iki yöntemle sağlanmaktadır. Bu yöntemler Geri Kazanım Kumbarası İle Toplama ve Geri Kazanım Torbası İle Toplamadır. Toplama yöntemi bölgenin özellikleri göz önüne alınarak belirlenir. Kumbara ile toplama yönteminde tüketiciler ambalaj atıklarını herhangi bir alışveriş torbasının içinde biriktirerek kumbaraya bırakabilirler. Çünkü bu alışveriş torbaları da geri dönüşebilir özelliktedir.

1.     Kumbara İle Toplama:

Kumbara ile toplama yönteminde esas gelişmiş ülkelerde olduğu gibi tüketicilerin en yakınlarında bulunan kumbaraya bizzat gelerek ambalaj atıklarını bırakmalarıdır. Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması uygulamalarında kumbara ile toplama yöntemi içinde, 4 Atma Gözlü Geri Kazanım Kumbarası, 1.000 lt’lik Üstten Kapaklı Geri Kazanım Kumbarası, Cam Kumbarası ve İç Mekan Geri Kazanım Kutusu kullanılmaktadır. Her bir kumbara için ayrıntılı bilgiler aşağıda sıralanmıştır.

a.    4 Atma Gözlü Geri Kazanım Kumbarası:

Tüketicilerin biriktirmiş oldukları ambalaj atıklarını, malzeme cinslerine göre ayırarak atabileceği 1,5 metreküp hacimli ekipmanlar yaygın olarak kullanılan kumbaralardan biridir. 4 atma gözünden her birine farklı cins ambalaj atığı atılmaktadır. Cam, kağıt, metal, plastik malzemeler bu kumbaralara ayrı ayrı atılabilir. Bu kumbaraların kilitli bir kapak sistemi bulunduğundan, genellikle uygulama yapılan belediyenin ana cadde, çarşı, meydan gibi göz önünde olan ve yaya trafiğinin yoğun olduğu alanlarda tercih edilmektedir. Bu kumbaralar aynı zamanda konumları ve özel giydirme uygulamaları sayesinde dikkat çekici olmakta ve tüketicilerin bilinçlendirilmesi konusunda önemli bir rol almaktadırlar. Bu kumbaralar 100 cm X 115 cm X 155 cm ebatlarında olan bu kumbaralar mavi renkli ve özel giydirmeli olarak tasarlanmıştır. 

b.    1.000 lt’lik Üstten Kapaklı Geri Kazanım Kumbarası:

Kaynağında ayrı toplama uygulamalarında kumbara ile toplama yöntemi içinde kullanılan bir diğer ekipman da 1.000 Litrelik Üstten Kapaklı Geri Kazanım Kumbarasıdır. Bu kumbaralar büyük hacimli ambalaj atıklarının ve ambalaj atığı biriktirilmiş torbaların atılabilmesine uygun olarak tasarlanmıştır. Bu kumbaralar daha çok düzenli sitelerde ve okullarda kullanılmaktadır. Bu kumbaranın en büyük avantajlarından biri sıkıştırmalı araçlarla boşaltılabilmesidir. Böylece hem iş gücü hem de zaman tasarrufu sağlanmış olur. 1.000 Litrelik Geri Kazanım Kumbarası  80cm X 110cm X 110cm boyutlarında olup mavi renkli olarak imal edilmektedir. Ayrıca kumbara üzerinde ambalaj atıkları ile ilgili bilgilendirici stickerlar bulunmaktadır.  

c.    İç Mekan Geri Kazanım Kutusu:

İç Mekan Geri Kazanım Kutuları, özellikle kamu kurumlarında, okullarda, ofislerde ve müstakil konutlarda ambalaj atıklarının çöpten ayrı olarak biriktirilmesi için kullanılmaktadır. Mavi renkli, dayanıklı plastik malzemeden üretilen bu kutuların içerisine büyük boy geri kazanım torbası yerleştirilmektedir. Belediyenin ambalaj atığı toplama ekibi tarafından içlerine yerleştirilen poşetlerin belirli günlerde alınması ve yerine boş bir poşetin yerleştirilmesi ile toplama yapılmaktadır. İç mekan geri kazanım kutularının üzerlerinde ambalaj atıkları ile ilgili bilgiler içeren giydirmeler mevcuttur. 

d.    Cam Kumbarası:

Cam ambalaj atıkları diğer ambalaj atıklarına göre farklılık göstermektedir. Camın kırılganlığı, ağırlığı ve kapladığı hacim nedeniyle toplanması diğer malzemelerden daha zor olmaktadır. Bu atıkların toplanması için özel “Cam Kumbaraları” kullanılmaktadır. Bu kumbaralar 1,5 m³ ve 2 m³ olmak üzere 2 farklı hacimde tasarlanmıştır. Ayrıca renklerine göre cam malzemelerin ayrı olarak toplanabilmesi için 3 tipte kumbara mevcuttur; bunlar yeşil renkli cam kumbarası, beyaz renkli cam kumbarası ve 2 bölmeli (yeşil ve beyaz) cam kumbaralarıdır. Bu kumbaraların toplanması için özel vinçli araçlar kullanılmaktadır. Cam kumbaraları belediyeler içinde özellikle tüketimin yoğun olduğu alanlarda ve genellikle caddeler üzerinde kullanılmaktadır.

2.    Geri Kazanım Torbası İle Toplama:

Kaynağında Ayrı Toplama uygulamalarında kumbara veya iç mekan kutusu ile toplamanın mümkün olmadığı yerlerde mavi geri kazanım torbaları ile toplama yapılmaktadır. Ayrıca bazı uygulama bölgelerinde kumbara ile toplamaya geçiş aşaması olarak başlangıçta geri kazanım torbası ile toplama yapılmaktadır. Tüketicilerin kaynağında ayrı toplama alışkanlığını kazanmasından sonra kumbara ile toplama yöntemine geçilmektedir. Geri kazanım torbaları, içerisinde bulunan malzemenin belediyenin toplama elamanlarınca görülebilmesi amacıyla mavi-şeffaf olarak imal edilmiştir. Genellikle konutlarda uygulanan bu yöntemle, dolu poşetlerin haftanın belirli günlerinde apartmanlardan toplanması ve yerlerine boş poşetlerin bırakılması ile ambalaj atıklarının toplanması sağlanmaktadır.

Geri kazanım torbaları ile toplama uygulamalarının başlangıcında, poşetler vatandaşlara ÇEVKO Vakfı tarafından sağlanmaktadır. Ancak ilerleyen aşamalarda bu poşetleri konut sakinlerinin temin etmesi gerekmektedir. Bu uygulamada, ambalaj atıklarının ayrı biriktirilmesi sonucu konutlardan çıkan çöp miktarı azaldığından, tüketiciye herhangi ek torba maliyeti getirmemektedir. Yani bir yerine iki ayrı torba kullanıldığında ve ambalaj atıkları çöpten ayrı biriktirildiğinde torbaların dolma süresi uzayacaktır, böylece haftalık kullanılan torba sayısında bir artış olmayacaktır.